State-X New Forms likt je oorlel en perforeert je trommelvlies

State-x New Forms 2008 © Arjen Born

State-X New Forms vierde afgelopen weekend alweer haar vijfde verjaardag. Het Paard Van Troje en het Koorenhuis theater in Den Haag stonden vrijdag 12 en zaterdag 13 december in het teken van het experiment. Fotograaf Peter Heuves en verslaggever Joeri Pisart dompelden zich onder in sfeer. Peter schoot 48 keer raak. Daarnaast ontvingen we nog 66 aanvullende foto's van Paard-fotograaf Arjen Born.

Direct naar alle 114 foto's van State-X New Forms

Bonne Aparte © Peter Heuves

Vrijdagavond, 12 december
Joeri: Het is alsof ik spontaan in een bad trip verzeild raak. In blauwe apenpakjes wordt met elektronische apparaten symfonisch lawaai geproduceerd. Dan kondigt een kluitje gouden garnalen de komst van Bonne Aparte aan. Schizofrene muziek, vol woede en frustratie. De extreem lage opkomst draagt wellicht bij aan de heftige emoties van de artiesten, de weinige mensen die er overigens zijn maken een bijzondere show mee.

Sobchek © Peter Heuves

Bij Sobcheck niets van dit alles. Drie nerds (Mac inbegrepen), twee petjes, een groot projectiescherm en nul contact met publiek. Extreem dansbare muziek, de sfeer is echter zo lauw dat we gauw doorgaan. Helaas is het bij Subtitle niet anders. De spontane jongen à la Fresh Prince of Bel Air drukt af en toe op z’n Mac een knop in en verdwijnt zijn eerste song al plots van de stage. Over frisse beats rapt hij midden in het publiek. Helaas herhaalt hij deze showtechnische truc ieder nummer, waardoor snel de lol er snel vanaf is.

Soap & Skin © Peter Heuves

Het overmatige gebruik van computers springt in het oog. Uiteraard zijn alle dj’s uitgerust met Apple, ook rapper Subtitle, Hollandse orgelpunkers Tiger Counter of Drog Orkestar en zelfs Anja Franz Basch hebben hun laptop niet thuis gelaten. De laatste, een 18-jarige Oostenrijkse zangeres die in het Koorenhuis theater optrad onder de noemer Soap & Skin, klinkt met haar heftige pianomuziek behoorlijk deprimerend, zonder Mac zou ze misschien nóg intenser klinken.

Rhys Chatham © Arjen Born

Lau Nau weet met behulp van elektriciteit juist authentiek te blijven. Het Finse duo brengt een enorm assortiment geluidsproducerende prullaria mee: fietsbellen, krakende doosjes, takken en vele onbekende voorwerpen moeten eraan geloven. Ter plekke neemt het Finse duo met behulp van loopstation laag na laag op, zodat een vrolijke geluidschaos ontstaat zoals je ook wel eens op kinderfeestjes terugvindt, maar dan in liedjesvorm.

Het begint eindelijk druk te worden als Rhys Chatham de bühne van de kleine zaal betreedt. Niet alleen in de zaal, ook op het podium: 'Guitar Trio' (oorspronkelijk in 1977 met drie gitaristen gespeeld) wordt namelijk uitgevoerd door acht gitaristen, bassist en drummer. Geen G3 taferelen, maar een grijze, bolle componist met gitaar, vrolijk heen en weer hupsend gedurende drie kwartier onafgebroken pulserende minimal music met hypnotiserend effect.

Red Snapper © Peter Heuves

We schrijven 1999, het jaar dat Red Snapper op Pinkpop stond. Toen 2002, het jaar dat het kwartet uit elkaar ging. En nu 2008, het jaar dat de jazz/rock/hiphop crossover-act het State-X New Forms festival aandoet. Contrabassist Ali Friend dompelt zijn baspartijen in effecten onder, daar is al het speciale wel mee gezegd. Repetitieve loopjes en ronduit saaie saxofoonmelodieën, de omstanders lijken gelukkig te genieten. Omdat het bijzonder lijkt en toch toegankelijk is? Toegankelijker in ieder geval dan The Present, die het scheppen van ruis tot kunst verheft. Zeer interessant, door het volume wordt helaas iedereen de zaal uit gejaagd.

De mc's van The Message Is Love © Arjen Born

Volume draagt uiteraard bij aan de sfeer. Een act als Bonne Aparte is niet enorm overweldigend als het op fluisterniveau wordt bewonderd. En de stevige drum 'n' bass van DJ Hidden moet wel flink stampen. Maar om nu echter continu angstig te zijn dat je trommelvlies wordt geperforeerd door uitslaande geluidsgolven, zelfs in de foyer, zelfs bij de ingetogener acts, je zou zomaar festivalfobie ontwikkelen.

Genoeg gezanikt, laat ons liever leuke dingen doen. Achtereenvolgens dwingen The Message Is Love, DJ Hidden (stevige drum ’n bass) en Bumper (electrofunk) de voetjes van de vloer in de Grote Zaal. Ze vochten tegen de bierkaai: er was veel te weinig volk, anders had de vrijdagavond zich zomaar als een zweterig feest kunnen ontpoppen, niet in de minste plaats door Jammer en Badness, mc’s van The Message Is Love, die een vol uur voor een lege zaal bleven rondspringen op hun Caribische grime. Dat ze af en toe enigszins vals zongen, is niet verwonderlijk: wie blijft wel zuiver als hij continu door de lucht vliegt?

Mugison © Arjen Born

Zaterdagavond, 13 december
Deze avond begroet ons niet met wilde, Aparte herrie, maar juist met orkestrale rock van Lawn, die het Fries Symphonie Orkest met zich mee hebben gebracht. Mooi, dat is het zeker, maar nergens grijpt het je bij je kraag, nestelt zich in je hoofd en krijst om aandacht. Mugison doet dat wel. Gestoken in hilbilly outfit (overhemd met cowboystiksel en prominent aanwezige baard) schreeuwt de zanger het uit. Misschien mag IJsland een bank armer zijn, ze zijn een extreem ruige stoner rock ‘n roll-band rijk. De drummer, die zijn enthousiasme niet onder stoelen of banken verstopt, schreeuwt continu onversterkt mee, als een dolle inhakkend op zijn drumstel. Het geheel doet denken aan Queens of the Stone Age met meer bluesy invloeden. Niet verwonderlijk dat ze meer dan eens in het voorprogramma van deze stonergoden hebben gestaan.

Mugison © Arjen Born

Tijdens hun show wijzen ze iemand die voor het podium staat aan: Peter Broderick. Of we zo vriendelijk willen zijn om zodadelijk ook even naar zijn optreden willen kijken. Want, zo zeggen ze, hij is zeer goed. Niet voor niets hun huidige voorprogramma in hun internationale tour. Daar later meer over. Eerst luisteren naar Jack Rose, gitaarvirtuoos die met instrumentale stukken zich in een schemergebied tussen folk en klassiek begeeft. In het Koorenhuis theater luistert het volwassen publiek, onderuitgezakt in stoelen, aandachtig naar de composities die de man met zijn getrainde vingers uit een akoestische gitaar tovert. Spelen kan hij, nu nog contact met publiek zoeken.

Rhys Chatham © Arjen Born

Rhys Chatham bewijst vandaag weer dat hij graag contact zoekt. Met het publiek, en met medemuzikanten. Nu stond hij geprogrammeerd met Yuri Honing, zodat Rhys eens lekker kon jammen in plaats van een volledig uitgeschreven compositie uit te voeren. Helaas, de saxofonist die furore maakte in de Hollandse jazz-scene, is nowhere to be seen. Gelukkig heeft Rhys zijn trompet meegebracht, en met enkele effectenkastjes weet hij behoorlijke geluidsmuren te produceren. De drummer en toetsenist weten hier goed op in te spelen, jammer genoeg is de bassist beperkt in zijn muzikale vocabulaire waardoor verveling snel toeslaat.

Peter Broderick © Arjen Born

Vlak voor aanvang van Peter Broderick, in de kleine zaal, danst men zich rot op een flinke portie electro: het begint eindelijk ergens op te lijken! Peter moet de ondankbare rol op zich nemen om de fluctuerende massa stil te leggen. Als de eerste klanken uit zijn piano stijgen, zwelt geroezemoes aan, ik daarentegen word volledig in zijn wereld gezogen. In eerste instantie heb ik het idee dat een duffe vent geitenwollen-sokken-liedjes gaat brengen, dankzij zijn kapsel en fletse trui die Balkenende goed zouden staan. Als hij zijn mond opendoet, bewijst hij het tegendeel. Wonderschone liederen, waarbij ieder compliment een belediging zou zijn, omdat geen woorden de pracht weten te vangen die Broderick de wereld in brengt. Viool, piano en stem neemt hij (ook al met loopstation) in vele lagen over elkaar op, om prachtige harmonieën te creëren die in je oren kruipen, die in je ogen prikken en je bijna laten wenen als een klein jongetje. Voordat het zover is, zijn z’n drie kwartier op en blijf ik onthutst achter.

Peter Broderick © Arjen Born

Het is de taak van Jazzsteppa, Hagenees 2562, het Britse Black Dog en Braziliaan Edu-K om me weer flink wakker te schudden. Ze bieden de mogelijkheid om weer tot diep in de ochtend uit je plaat te gaan. Ware het niet dat het merendeel bezoekers huiswaarts is gekeerd, op enkele mensen na die zo lijp bewegen dat je niet dood of levend met ze, al swingende, gevonden zou willen worden. Op naar huis dus!

Jazzsteppa © Arjen Born

Tijd kent geen genade: State-X New Forms is alweer voorbij. Het festival was een reis die genoeg overpeinzingen met zich heeft meegebracht. Gelukkig biedt de NS mij ruim de gelegenheid afgelopen nachten te overdenken door me om half vier in een trein toe te laten, opdat ik pas rond negen uur ‘s ochtends in bed mag ploffen.

Bruital Orgasm © Arjen Born

Zondagochtend, 14 december (of: De Overdenking in de vroege uurtjes)
Het is fijn om een keer een festival mee te mogen maken waar de huidige wetten die in kunst gelden, meer dan eens worden doorbroken. Het Paard Van Troje weet een grote groep mensen cultureel flink op te voeden met de programmering van een niet te onderschatten hoeveelheid onbekende namen, die volop nieuwe dingen laten zien. Zo maak je dingen mee, bijzondere ervaringen, die je anders nooit mee zou maken. Denk aan Lawn met een volleerd orkest op de achtergrond, of acht gitaristen op een podium die allen 45 minuten lang bijna alleen dezelfde noot spelen.

Shit & Shine © Arjen Born

Af en toe doet het wel vragen omhoog borrelen: Wat is kunst? Wat is mooi? En onvermijdelijk: wat is dan lelijk? Wanneer is het het waard om iets te bekijken? Waarom joeg Bruital Orgasm alle hoop op aanhang weg door drie kwartier ruis te produceren? Intrigerende ruis blijft ruis, en geen mens die het leek te waarderen. Waarom blijven juist bij Shit & Shine genoeg mensen staan, terwijl het feitelijk niet prettiger klinkt dan iemand die agressief in je oor poept? En hoezo staan ze eigenlijk in konijnenpak op het podium? Zingt Harry Merry vals over zijn carnavaleske alles-in-één midi piano-deuntjes? Al die valse noten zijn echter wel uitgeschreven, dus “zo hoort het”, heet het dan nog wel vals? Is het echt nodig om iemand in glimmend kostuum “Ik ben de driekoppige gouden garnaal en nu komt Red Snapper!!!” te laten declameren?

Tiger Counter of Drog Orkestar © Arjen Born

Zo, beste lezers, provoceert het festival ieders huidige denkwijze over muziek en kunst. En dat is mooi, want nog meer uitgekauwde popacts in ons land en we kunnen spreken van een muzikale recessie. Bovendien zijn er bijzonder interessante muzikanten te vinden gedurende twee dagen Den Haag, die je voor geen goud mag missen. Die ervoor zorgen dat het niet bij luisteren en zien blijft, maar intens ervaren wordt. En daarbuiten kan je ook nog eens de hele nacht verdomd lekker dansen op de nieuwste ontwikkelingen in electro-land!

© Arjen Born

Dat dit helaas niet genoeg is om twee dagen een Paard van Troje uit te verkopen, is gebleken. Eerdere jaren zorgden publiekstrekkers als Motorpsycho, Sonic Youth en Jamie Lidell ervoor dat op de avond zelf geen kaartjes meer te verkrijgen waren. En zo kreeg het publiek dat massaal aanwezig was er een enorme stoot experimentele ervaring bij. Dit jaar echter, met het ontbreken van overbekende namen, stak de opkomst schraal af tegen die van eerdere edities. Misschien hoopte de organisatie, dat ze in vijf jaar zo'n reputatie had opgebouwd met het programmeren van onbekende juwelen dat de menigte toch zou komen. Dit hadden ze goed mis. Daarom smeek ik ze bij deze; lok alsjeblieft iedereen volgend jaar naar de Haagse binnenstad, en voedt Nederland op, want nog een jaar Marco Borsato en Jan Smit in de hitlijsten trek ik niet meer.

Naar alle 114 foto's van State-X New Forms

In die fotogalerij vind je veel sfeerbeelden en foto's van:

Bolide Awkwardstra © Arjen Born

Bolide Awkwardstra
Bonne Aparte
Bruital Orgasm
Church Of Music
Harry Merry
Jazzsteppa
Lau Nau
The Message Is Love
Midi Fanfare
Mugison
Peter Broderick
The Present
Red Snapper
Rhys Chatham
Shit & Shine
Soap & Skin
Sobchek
Subtitle
Tiger Counter Of Drog Orkestar

© Arjen Born

Voor meer werk van Peter Heuves ga je naar zijn webpagina's. Met veel dank aan Paard-fotograaf Arjen Born voor de aanvullende foto's. Voor meer informatie over State-X New Forms bezoek je de profielpagina hieronder.