The Black Atlantic over sterfelijkheid, rouw en berusting

The Black Atlantic is deze week de Artiest van de Week op MusicFromNL en daarom hebben we naast deze Nummer voor Nummer-bijdrage ook een actie voor je, waarbij je een gesigneerd exemplaar van 'Reverence For Fallen Trees' kunt bemachtigen, de nieuwe cd van de band naar aanleiding van het project In A Cabin With.

The Black Atlantic sloot zich op in een "Cabin" nabij Saranac Lake in de staat New York. Samen met Kim Janssen en het uit Brooklyn afkomstige The Antlers. 'Reverence For Fallen Trees' is het prachtige resultaat wat de band ondermeer een uitnodiging op EuroSonic heeft bezorgd.

Volgens onze recensent is veel te danken aan multi-talent Geert van der Velde: "Bij The Black Atlantic is Geert van der Velde degene om wie de formatie heen is gevormd. Hij is verantwoordelijk voor het grootste deel van het songmateriaal. Hij speelde onder ander gitaar, piano en ukele in. Hij zong de leidende zangpartijen en ten slotte produceerde hij het geheel ook nog eens. Een duidelijk geval van een multitalent dus, aangezien hij al zijn taken ook nog eens uitstekend heeft gedaan."

MusicFromNL is gecharmeerd van de nieuwe schijf en benieuwd naar het ontstaan. Daarom is The Black Atlantic Artiest van de Week en hieronder vind je de uitleg van Geert van der Velde over de 10 nummers van de cd 'Reverence For Fallen Trees'.

Noot van de redactie: Geert verwijst veel naar teksten in nummers, daarvoor verwijzen wij je graag naar de website van The Black Atlantic.

© Roland Kok

Baiulus
Het afgelopen jaar zijn drie van mijn vier grootouders komen te overlijden. Bij alle drie de begrafenissen ben ik één van de dragers van de kist geweest. Veel van het album gaat over die periode. Het woord 'baiulus' komt uit het Latijn. Het heeft 2 betekenissen:
1) iemand die de grafkist draagt bij een begrafenis
2) iemand die een last draagt
Toen we dit nummer opnamen in de cabin in Saranac Lake was het een heel ander nummer. Het was voortgekomen uit een soort 'jam', gek genoeg. Ik had op een Kalimba (duimpiano) een repetitief, bel-achtig, stukje geschreven; vrij dromerig. We hadden er drums, kalimba en piano op ingespeeld. En, ik had er een baspartij voor. Ook had ik een tekst geschreven en een zanglijn bedacht maar die ging over iets heel anders. Het nummer heette toen nog ‘Projector at the Planetarium’ naar een citaat van Thomas Pynchon's novelle ‘The Crying of Lot 49‘. 'Projector at the Planetarium' zou eerst de titel van het album worden. Omdat Peter Silberman van The Antlers er dat weekend was heb ik hem eerst gevraagd om een koor in te zingen. Mijn idee was dat we er daarna mijn zang met de lyrics omheen konden opnemen. Peter zong puur op intuïtie wat hem gepast leek. En, wij hebben hem laten begaan. Toen hij klaar was met inzingen was het nummer compleet anders. Het gevoel van het nummer was veranderd en alles wat we er (naast de piano) bij hadden opgenomen voelde als teveel.
We hebben toen alle opnames geschrapt en alleen de zang behouden en de piano. Later hebben we ook de piano opnieuw ingespeeld om de koortjes heen omdat de dynamiek niet helemaal klopte. Die zang partij was eigenlijk een loop die we over de eerst helft van het nummer herhaald geplakt hebben. Nadat we dat gedaan hadden, hebben we, (ik, Kim, en later Megan) nog een stuk of 7 a 8 koorpartijen ingezongen.

© Roland Kok

Fragile Meadow
‘Fragile Meadow’ hebben we op de eerste dag van de opname sessies opgenomen. Het was het meest een liedje. Het bestond toen uit alleen mijn zang en de ukelele. Om het nummer iets ritmischer te maken heeft Marcel er toen een shaker op ingespeeld en aan het einde een soort free-style mars op de snare-drum. Ik weet niet waarom ik toen een mars in mijn hoofd had, maar Marcel heeft er zijn eigen draai aan gegeven en ik vind 't nog steeds knap dat hij dat in één keer bedacht en heeft ingespeeld.
Voor de opnames hadden we allerlei speelgoed instrumenten geleend van een vriend, Robby Baier, waar Kim Janssen in 2007 zijn solo album 'The Truth is, I am Always Responsible' mee had opgenomen. Eén van die speelgoed dingen was een buis van pvc waar je een fluitend geluid mee kan maken. Met die buis zaten we al dagen te klooien, dus wilden we 'm voor de opnames ook gebruiken. We hebben toen het nummer qua zang en ukelele was opgenomen de opnames maar gewoon aangezet en er allemaal om beurten met de buis op gezwaaid. Volgens mij was het Kim die toen, per ongeluk, de soundscape maakte die er nu als loop op zit. Het grappige is dat toen we die soundschape/loop hadden het nummer voor mij pas écht af werd.
De tekst in het nummer gaat specifiek over Megan (mijn vrouw) en over haar verhuizing van upstate New York naar Nederland, voor mij. De cabin waar we de opnames gemaakt hebben is het zomerhuisje van Megan's familie. De "mountains of youth" die ik in de lyrics noem zijn de Adirondack Mountains waarin Saranac Lake, het dorpje waar de cabin staat, ligt. Deze regio heeft Meg ingeruild voor de in de lyrics beschreven "wind-stricken plains" (Nederland) toen ze ging samenwonen met mij. Het was voor ons beiden niet makkelijk de eerste twee jaren dat ze zich in Nederland vestigde en door die 'cultuur schok' heen moest. Onze relatie heeft toen een paar keer echt bijna op 'uit' gestaan. Het nummer gaat over die breekbaarheid van onze relatie . Uiteindelijk zijn we daar doorheen gekomen en zijn we nu nog verliefder dan ooit. We zijn overigens, getrouwd in de achtertuin van die cabin, het jaar voor de opnames.

Fragile Meadow:


Heirloom
De lyrics beschrijven datgene waarmee ik en mijn ouders, na de dood van hun ouders, te maken kregen. Ik ervoer het overlijden van mijn grootouders als een soort 'passieve leegte'. Mijn grootouders hebben haast als bomen in mijn leven gestaan; kalm aanwezig; nooit op een indringende manier. Pas toen ze weg waren merkte ik hoeveel ruimte zij open lieten in onze levens. Vandaar ook de zin: "Now you are in the light trees owned [...]". Het verdwijnen van mijn grootouders bracht naast rouw ook rust. De jarenlange zorg, en de bezorgdheid, vielen weg; een enorme last was van mijn ouders hun schouders af. Met die zin heb ik dus het positieve aan iets negatiefs willen benadrukken. Muzikaal gezien is dit nummer wederom een goed voorbeeld van computer-editing achteraf. In de 'bridge' hoor je bijvoorbeeld een kopie van de piano achterwaarts terugspelen en allerlei zang en cimbalen achterstevoren tegen het koor in gaan. Dit hebben we (redelijk) subtiel gemixt en met veel 'reverb' in het koor over laten vloeien. Het eind resultaat, qua structuur, kwam ook pas op het allerlaatste moment om half drie ‘s nachts toen Matthijs Herder - met wie we toen extra edits uitvoerden en opnames maakten in zijn Paperboat studio, Zwolle; toen we al terug waren uit NY - het lumineuze idee had om het nummer gestadig aan af te bouwen door steeds minder instrumenten te laten horen in het derde refrein en het te laten eindigen met alleen een concertina loop. We hadden toen echt al van alles met het nummer geprobeerd maar ik was telkens niet tevreden over de structuur. Op mijn aandringen hebben we toen het koor uit de bridge ge-recycled door het aan het einde veelvuldig te copy-pasten, en opeens hadden we een origineel einde voor het nummer! Kim heeft er daarna nog een onnavolgbaar zanglijntje doorheen gezongen en toen was 't af...

© Roland Kok

An Ocean and Peril
Dit was een oud nummer dat ik al een bijna een jaar 'live' speelde, solo. Maar, we hadden het nog nooit serieus opgenomen. Het vreemd klinkende koor in het nummer ben ik zelf. Ik heb de zang microfoon tegen mijn adamsappel gedrukt en zo de harmonieën ingezongen. Ik had ooit ergens gelezen dat Guy Garvey van Elbow op mijn favoriete album van hun ('Cast of Thousands'), zo de back-ups had ingezongen voor een nummer. Ik wou dat uitproberen. Maarten (In A Cabin With) vond het ontzettend grappig en zat te grinniken terwijl ik het deed. Maar het resultaat vond hij precies goed voor het nummer. Het is behoorlijk spookachtig en bevreemdend. De tekst stamt af van een kort verhaal wat ik had bedacht over een personage dat in een existieel hulpeloze situatie verkeert. Namelijk: hoog in de lucht, in een luchtballon, boven een donkere oceaan, zonder eten of drinken, zonder slaap, en zonder enige manier om te landen. Het personage zweeft daar maar. Boven een oceaan die hem lonkt om te springen. Pas, na de opnames, in de laatste dagen van mijn grootmoeder’s leven, realiseerde ik me hoezeer die tekst slaat op de laatste anderhalf jaar van haar leven. Zij lag alleen maar op bed en kon niet meer voor zichzelf zorgen. Mijn moeder maakte wekelijks de reis van Friesland naar Brabant om daar te logeren en voor haar te zorgen. Mijn grootmoeder heeft toen herhaaldelijk om hulp gevraagd bij het beëindigen van haar leven. Geen arts die haar hierbij heeft willen assisteren, ook al gaven ze allen toe dat er sprake was van ondraaglijk lijden. Uiteindelijk heeft mijn grootmoeder er zelf voor gekozen om op te houden met eten.

© Roland Kok

Old, Dim Light
Op dit nummer ben ik het meest trots. Het is ook één van de weinige nummers die we echt van begin tot eind met z'n allen geschreven hebben. We hebben de basis van het nummer in het weekend voordat we naar Saranac Lake afreisden geschreven. We voelden toen ontzettend de druk om niet onvoorbereid naar die sessies te gaan. Om, zeg maar, tenminste iets mee te nemen. Op die laatste zondag had ik nog het eerste piano riedeltje liggen. We luisterden toen allemaal veel naar het nieuwste Sigur Rós album en wilden een vergelijkbaar uitbundig en groots band-nummer maken. Niet, nog een gitaar singer-songwriter nummer. In een paar uur tijd hebben we toen de basis voor het nummer bedacht. We zongen toen al bijna alles samen. Maar, een echte tekst hadden we niet. Alleen de titel 'Old, Dim Light' hadden we. Dus, dat zongen we keer op keer in het couplet. In het refrein zongen we alleen een harmonie zonder tekst. Op de eindversie is er wat dat betreft weinig verandert. De hele tekst van het nummer bestaat uit 2 zinnen: "Old, Dim Light. (We are) signed by the road showing us home". Terwijl het het langste nummer van het album is met net iets meer dan 5 minuten. Er spelen ook een aantal bijzondere gast-muzikale performances op. Peter van The Antlers heeft bijvoorheeld 3 verschillende instrumenten gespeeld; folk-harp, accordeon en een op een rommelmarkt in Brooklyn door hem gevonden en meegenomen fluit uit India, die hij nog niet kon bespelen maar waar hij op de opnames wel geluid uit geperst heeft. Leo van Spanish Prisoners hebben we ook z'n gang laten gaan met een elektrische gitaar en een effectenbak. Zijn partij is eigenlijk gewoon een lange jam die we ver naar achteren gemixt hebben. Ik snap z'n timing nog steeds niet maar het klinkt geweldig. Marcel's ritme aan het einde van het nummer is het resultaat van die laatste zondag waarin we bij mij thuis in de woonkamer nog zaten te schrijven en hij alleen een snare-drum mee had. Hij kwam toen met die specifieke snare timing die het ritme zo cool maakt.

© Roland Kok

Walked-on Wood
De titel van dit nummer komt via Megan (mijn vrouw/mede-bandlid). Zij had mij een keer een aantal zinnen gegeven voor lyrics voor het album. Daartussen stond de zin "You stood out like knots on old, walked-on wood". Ik vond dat zo'n prachtig beeld dat ik het in de tekst van dit nummer verwerkt heb. Die zin beschrijft hoe ik mijn vader zag toen hij de condoleances in ontvangst nam. Hij kon niet stil blijven staan in de rij. Hij werd er ongemakkelijk van. Hij sprong er uit. De tekst is opgedeeld in 3 delen: Droom & Begrafenis, Sterfelijkheid, Rouw & Berusting. Het eerste deel beschrijft een droom van mijn vader die hij had de nacht voor de begrafenis van mijn grootvader (zijn vader), waarover hij mij vertelde. Ze gingen er in die droom op uit, zoals ze vroeger zo vaak deden, om dingen op het land te doen. Hekken repareren, dingen wegbrengen. Mijn grootvader was schapenboer. Er was altijd wel wat te doen. Zoals het omgooien van een schaap dat op z'n rug lag ("Saved a ewe flipped on her back"). Ik vond het bijzonder dat mijn vader in die droom op die manier de dood van zijn vader al aan het verwerken was. Ook al had hij dat zelf (nog) niet door. Ze gingen gewoon: "nog één keer samen de hort op". Zo, nam hij in zijn dromen al afscheid van zijn vader. Het gevoel dat we allemaal telkens een treetje hoger (of lager) op de ladder komen te staan tot we er van af vallen bekroop me op een gegeven moment tijdens de begrafenis. Alsof de Dood er gewoon rustig bij zit te wachten. En, nu mijn grootouders er niet meer zijn, mijn ouders de volgende zijn die 'aan de beurt' zijn om te sterven. Vandaar: "One bumped off the ladder, another moves a rung." En, ook de berusting die daarbij hoort. Dat je weet dat het onherroepelijk gaat komen en je dus ook zoiets simpels als een aankomende zomer bries ("I can feel the summer in this current") gewoon kan opmerken op zo'n grauwe dag.

© Roland Kok

Dandelion
"(It is not uncomplicated when the life of a loved one fades away)"
Dit nummer gaat over mijn Friese oma ("Beppe"). Zij stond er in haar dorpje bekend om dat zij bij het wandelen met een schaar in haar zak rondliep. Daarmee knipte ze de bloemen en takken af die ze het mooist vond - ook uit andere bewoners hun tuin - en zette die in een vaas op haar keukentafel. Verder verzamelde ze kiezelstenen. Een deel van die verzameling ligt nu bij mijn ouders in het raam. Op latere leeftijd werd ze dement en herkende ze mij en mijn broer niet meer. Haar geheugen was totaal gefragmenteerd. Ze was blijven steken in de tijd. Voor haar waren wij nog steeds 4 jaar oud. Het was wonderbaarlijk om de herkenning te zien - de twinkeling in haar ogen - toen mijn vader aan haar uitlegde in het verzorgingstehuis dat de jongemannen voor haar, haar kleinzonen waren. Een ongelooflijk mooi moment.

© Roland Kok

Madagascar
Dit nummer is samen met 'An Ocean and Peril' het oudst. Ik heb die twee nummers achter elkaar in 2 dagen geschreven in 2007, toen ik een nieuwe gitaar stemming had uitgeprobeerd. Voor mij persoonlijk, een muzikale doorbraak. Het moment waarop ik voor het eerst het gevoel had dat ik iets authentieks had geschreven voor The Black Atlantic. Voor Kim Janssen - toen hij het liedje hoorde - het moment waarop hij in de band wilde gaan spelen. Voor het album wilden we het daarom opnieuw opnemen in Saranac Lake. Dit hebben we ook gedaan maar uiteindelijk zijn we toch terug gegaan naar de demoversie uit 2007. Daarvoor hebben we de zang en gitaren wél opnieuw ingespeeld, en een extra gitaar lijn toegevoegd. En, alles opnieuw gemixt. De tekst bevat een aantal Nietzscheaanse ideeën die je er zelf uit mag halen.

© Roland Kok

Reverence for Fallen Trees
Dit nummer bevat het eerste piano stuk dat ik ooit zelf heb geschreven op een oude ontstemde Duitse piano die tijden lang in de kelder van mijn ouderlijk huis heeft gestaan. Hij staat nu bij Stef thuis. Megan en ik wonen in een bovenwoning. Op onze eerste ep hebben we ook piano, maar die partijen heb ik geschreven op de gitaar en vervolgens door een vriend laten uitzoeken. Voordat we naar Amerika vertrokken heb ik heel kort les genomen en vooral ontzettend veel thuis zitten oefenen op Kim's geleende digitale piano. Ik kan nog steeds voor geen meter spelen maar ik ben wel tevreden met de simpele nummers die ik voor dit album uit mijn mouw heb kunnen schudden. De zang harmonieën zijn erg geïnspireerd door Bon Iver en met veel vallen en opstaan opgenomen. Ik vind het opnemen van zang harmonieën het meest gruwelijke werk tijdens opnames, maar het is ook het meest belonend als het werkt. De tekst voor Reverence is gebaseerd op drie gedichten over de Adirondack Mountains die ik online gevonden heb na een avondje Googlen. Als je goed zoekt online, moet je ze volgens mij gemakkelijk terug kunnen vinden. Ik heb daaruit een aantal zinnen "geleend" en ze vervolgens herschreven, met eigen inbreng, tot mijn eigen lyrics.

The Black Atlantic op Popronde Nijmegen 2008 © Lidewij Kalfsterman

I Shall Cross This River
Toen ik "...River" eerst had geschreven was het een ingetogen, folk nummer. Toen we dit nummer in Saranac Lake opnamen was het een knaller geworden; een reverb-rocker a la Band of Horses. Mede door het touren met een andere line-up dan waarin we nu spelen was dat nummer in het repertoire daarin veranderd. Toen we terugkwamen van de opname sessies vond ik dat totaal niet meer passen. We hebben het toen over de originele versie opgenomen met Matthijs in Zwolle. Met toevoeging van een drievoudige e-bow harmonie op de akoestische gitaar (het Bon Iver snaar-achtige dat je door het nummer heen hoort). De tekst beschrijft de steun die ik heb gekregen van mijn vrouw en familie toen ik door een korte depressie heen ging.

Luister en live

• Fragmenten beluisteren
• Details van deze release
• The Black Atlantic concertlijst