Tourverslag door Terrie: The Ex in Ethiopië

Addis Abeba is even wennen. De zon en de ijle lucht, maar
voornamelijk het straatbeeld dat haaks staat op het super cleane
Nederland. Een samenraapsel van hutten en gebouwen, in alle kleuren,
formaten en staat van zijn. Geen standaard en eenvormigheid. Alle
code's zijn net even anders. Weegschalen op straat zijn er niet om
aan te geven dat je weer dikker bent geworden, maar zijn een
'consult', om te kijken of je bent afgevallen en dus eventueel ziek
bent. Duizend geuren, van kruiden tot zweet. Alles en iedereen op
straat. Ook zieken, bedelaars en krankzinnigen. Bij ons keurig
weggestopt, hier vragend om geld of wie weet wat. Een confronterende
direktheid. Iedereen kijkt je aan. Grote open ogen. Belangstelling,
nieuwsgierigheid en tijd. Geen regels voor alles en nog wat, zoals
bij ons. Iedereen moet er zelf wat van maken. Improviseren.
We wennen dus snel.

Ethiopie is nooit een kolonie geweest en dat verschil met de rest van
Afrika is duidelijk. Ethiopiers zijn zelfverzekerd en trots. Ze
zitten in hun eigen ontwikkeling en tijd. Het is volgens 'onze'
statestieken het armste land van de wereld, maar, verbazingwekkend
genoeg, zie je direct dat mensen heel erg goed in hun vel zitten.

Met bergen spullen komen we aan, al is het zo min mogelijk. We zijn
zo voorbereid dat we geheel autonoom kunnen optreden. Eerst Addis,
dan naar het Noorden. We hebben posters en cassettes om zelf promotie
te kunnen maken, een transformator om 220volt uit de accu's van de
bus te halen, een in Nederland gehuurde zanginstallatie en een
complete back-line. Na een jaar georganiseer hebben we legio
contacten en mogelijkheden, maar een week voor het vertrek is er nog
steeds geen optreden definitief. En sowiso hebben we eigenlijk geen
flauw idee wat ons te wachten staat, hoe mensen het zullen vinden. Er
is nog nooit eerder iemand met dit soort muziek naar toe geweest.
'Natuurlijk komt het goed', verzekert Tamru van de 'Friends of the
Arts' ons. We moeten hem wel geloven. We kunnen niet meer terug.
Vanaf het moment dat we lijflijk aanwezig zijn, begint het geheel te
lopen. Anders is het Ethiopiers gewoon te vaag. Ook even wennen,
als je uit een cultuur komt waar optredens maanden van te voren
worden vastgelegd.
Tamru loopt van instantie naar instantie en regelt dat we gelijk voor
de Ethiopische TV (ETV) moeten spelen. Promotie. Lijkt een logisch
begin..
De avond ervoor een klein optreden in een nachtclub. The Coffee House
Jazz Club. Lange soundcheck om de spullen te testen. Maar als we na
het eten terugkomem voor het optreden is de tent veranderd in een
chique eetgelegenheid. Voor het podium staan gedekte tafels. Met
kaarsen en al. The Ex en Han Bennink als diner music!
Dan spelen we gewoon wat later en met een paar tafels eruit, een
vlammend optreden van Han en wild dansen op het eind van onze set,
loopt het nog goed af. De manager, in strak pak, is zelfs
wildenthousiast. Het deed hem denken aan de 'Golden 70-ies', de
gouden periode in de Ethiopische popmuziek aan het begin van de
zeventiger jaren, tot de donkere Mingistu tijd. Een ongekende
explosie aan creativiteit, die ook ons op het spoor van Ethiopie
zette. We zijn vereerd.

Dan de volgende ochtend met slaperig koppen op TV. Live in de tuin
van het National Theatre, een protserige kolos gebouwd door de
Italiaanse fascisten, aan de hoofdweg door Addis. Het wordt al gauw
een oploop van nieuwsgierige mensen. Han geeft een drumsolo op het
metalen hek en krijgt mensen massaal aan het lachen met zijn
'stok-in-de-mond-met-oerkreten' nummer. Wij doen wat Ethiopische
nummers, die Katrin zingt in het Amhaars. Voor Ethiopiers een
miracel.
Een paar dagen later zijn de het eerste onderwerp in het 8-uur
journaal. Zo'n drie minuten. Je ziet Han drummen op de tegels, the Ex
als wilden in het rond springen en twee van onze Ethiopische
nummers. Het is door het hele land uitgezonden en omdat er maar 1
kanaal is, heeft iedereen met een TV het gezien. Vanaf dat moment
worden we steeds herkend op straat. Katrin wordt op de markt
geregeld aangklampt en moet zingen. Mensen hangen aan haar lippen.
Een buitenlander die een paar woorden Amhaars kan spreken, lijdt al
tot ongeloof, laat staan als er een heel nummer wordt gezongen.
Tijdens de optredens reageert het publiek ook heel direct. Bij Mahmud
Ahmed's 'Tezeta' is er na bepaalde zinnen gelach, na andere gejoel.
Spannend en meeslepend om te spelen. Het is een weemoedige tekst
over de liefde en het lijkt, nu Katrin het als vrouw over een man
zingt, de gevoeligheden weer net iets anders liggen dan bij het
origineel. Amhaars is een taal vol dubbele bodems en betekenissen.
Misschien hebben we helemaal niet precies door waar ze het over
hebben...

Emanuel, onze Amsterdamse Ethiopische vriend, wordt per dag rustiger.
Hij is weer thuis. meer dan 30 jaar geleden was hij het die de nieuwe
grondwet voor Ethiopie zou moeten schrijven, maar onder Mingistu werd
het al snel te warm onder zijn voeten. Hoe allemaal precies zit
blijft misterieus, maar overal lijkt hij nog mensen te kennen en
ingangen te weten. We lopen een oude vriend tegen het lijf, professor
Berhane, die glorieus verteld dat hij net een doos papieren heeft
ontdekt met een geheel nieuw hoofdstuk in de Ethiopische
geschiedenis! Hij is net terug van een lezing in Parijs.
Maar evengoed en even serieus praat Emanuel met schurftige
straatkinderen. Het is inspirerend en brengt ons gelijk dichter bij
het 'echte' Ethiopie.

De popmuziek lijkt de klap van het Mingistu bewind, ook sinds de
omwenteling in '91, nog niet helemaal te boven. Veel muzikanten van
toen zijn gevlucht, dood of gedesillusioneerd. De nieuwe generatie
zoekt het nog erg in drummachines, synthesizers en ander modern
materiaal. De magie van de 70-ies is nog ver te zoeken.
Toch is er een andere, bruisende scene. Jonge Asmari's, van
oorsprong een soort minstreels, die in tientallen kroegen in arme
buurten, dag in dag uit de hele nacht muziek maken. Soms vijf tot
tien muzikanten en dansers met vaak evenveel publiek. Maar het leeft
enorm. Ze zijn in Ethiopie de vrijheid van meningsuiting, kunnen
alles maken en zeggen. Met enorme energie en voortvarendheid. En
spelen met de taal. We zijn in kroegen waarin mensen in tranen zijn
van het lachen. Het is schitterend puur vermaak met een ongelooflijke
muzikale kwaliteit. De 'eskesta', de typisch Ethiopische
schokschouderdans is weergaloos. Je voelt je echt een Hollandse
stijve hark als de zoveelste onweerstaanbare danser of danseres een
halve meter van je vandaan bronstig te keer gaat. Oeps!

In het auditorium van de Yared muziekschool geven we een workshop.
Het gebouw is een gift van Bulgarije. De directeur en componist van
het nieuwe Ethiopische volkslied, Solomon Lulu , is gek van
Nederlands voetbal en heeft ooit Johan Cruyff nog zien spelen.
Als we arriveren horen we uit verschillende lokalen Bach en Mozart,
maar ook traditionele Ethiopische muziek. Later zit de zaal vol
nieuwsgierige muziekstudenten. Han is fantasties op dreef. Speelt op
alles wat los en vast zit. Wordt woest als een student vraagt:'kunt u
ook een 7/8 maat spelen?' 'Natuurlijk! Maar het interesseerd me geen
fuck! Ik speel 5/8,6/8,7/8 ect, net of ik zin heb! Ik improviseer!'
Ratelend op een stoel laat hij de studenten in verbazing achter.
Ook zoiets als de Ex hebben ze ook nog nooit gehoord. De dames van
de administratie houden het snel voor gezien en ook nog wat jongens
in dure kleren, maar de meerderheid is verbijsterd, alsof een nieuwe
wereld opengaat. Een jongen speelt op Andy's gitaar een duet met Han.
Hij doet het voor het eerst, maar met zijn ritmegevoel zit het wel
goed. Een vrouw vertelt Katrin dat ze ook zo graag zou drummen, maar
er is geen drumstel. En een bassist laat Luc even horen hoe 'Tezeta'
echt moet, op een knakkerige basinstallatie. Er zijn op school drie
Bulgaarse electrische gitaren maar geen versterkers.
We waren toch al van plan onze installatie in Ethiopie achter te
laten. Het was ons nu wel duidelijk waar.

Onze buschauffeur heet Girma, hij loopt tegen de zestig en was
bodyguard van Haile Selassie. Een ijzervreter met vriendelijke ogen.
Op de meest rare momenten doet hij oefeningen; zwaait soepel met zijn
benen of gaat zomaar op zijn hoofd staan. In zijn jonge jaren deed
hij een opleiding tot Ortodox Christelijk priester; na de val van de
Emperor in '75 werd hij uiteindelijk buschauffeur. Nu rijdt hij voor
The Ex en Han Bennink.

De weg naar het noorden, richting Bahar Dar is smal, hobbelig en vol
stenen. Eigenlijk onvoorstelbaar dat dit de enige hoofdweg is. Ooit
lag er asfalt, maar ook voor de tanks, in de strijd van de
communistische dictator Mingistu tegen de noordelijke rebellen in de
jaren tachtig, was het de enige route. Het wegdek is niet meer,
roestige carcassen van tanks staan hier en daar nog langs de weg.
Behoudens een enkele vrachtwagen, zijn de meeste weggebruikers mensen
te voet en ezels met bepakking. Geen roadblocks of andere controles.
Overal wordt onvermoeibaar naar ons gezwaaid. Als je stopt zijn
mensen enorm nieuwsgierig. De helft van de bevolking bestaat uit
kinderen. "Farange, Farange!!' (buitenlander)'You,You, Where are you
go?','Welcome to Ethiopia!' en natuurlijk ook 'Money, money!!'
We rijden over de hoogvlakte met eindeloze akkers met teff, het
Ethiopische graan en andere gewassen. Overal mensen in het veld.
Ploegen, dorsen, planten, oogsten. Kuddes koeien en geiten, allemaal
met herders. Een land zonder hekken. Indrukwekkend eenvoudig. Het
doet je toch denken aan de beelden die je kent van schilderijen uit
de middeleeuwen. Het is welvarend, al kun je per streek zien of het
beter of minder gaat. Keurig verzorgde, aangeharkte en schone
nederzettingen of chaotischer en armer. In de regentijd moet er veel
water vallen, we zien enorme beddingen van nu drooggevallen rivieren,
ogenschijnlijk kris-kras door het land slingerend. De uitzichten zijn
adembenemend. De Blauwe Nijl, bron van 80% van het water van de Nijl,
is bruin, maar groots.

Omdat mensen zich, door gebrek aan wegen en de onherbergzaamheid van
het berglandschap, bijna niet verplaatsen, is elke stad compleet
anders van karakter en sfeer. Zo is Bahar Dar geen chaotisch
willekeurige nederzetting zoals Addis Abeba, maar een stad met een
lay-out. Brede boulevards met palmen en veel nieuwbouw. Het moet een
echt moderne stad worden, de 'gari's' , de paard-en-wagen taxi's, in
veel ander plaatsen toch een goed en schoon openbaar vervoer, zijn
hier niet te vinden en er hangen zelfs borden met 'verboden voor
ezels'.
We spelen in het grote theater. Een enorme zaal met stoelen en een
gigantische podium. Een galmbak, want de ruimte om de decors op te
hijsen is helemaal leeg. Beton. We stellen op en doen een korte
soundcheck. Klinkt toch niet slecht. Han is druk aan het inspelen.
Wordt spannend. Hier komt zelden een Ethiopische band, laat staan een
buitenlandse.
Die dag hebben we veel reclame gemaakt. Do it yourself! Speakers
bovenop de bus. Dolf, onze technicus, in zijn element. De Ex-
cassette en een omroeper in het Amhaars. Girma, de chauffeur, vindt
het schitterend. Gert-Jan en Stijn hebben fietsen gehuurd, scheuren
door de stad en plakken onze posters. Vanavond concert!
Farangie-band! 10 Birr!
We moeten eigenlijk beginnen, maar dan komt de mededeling dat er
maar vijf betalende bezoekers zijn... Shit! Die 10 Birr (±1,5euro)
is blijkbaar toch teveel. Of is het iets anders? Het gebouw, de
reclame, de tijd? Natuurlijk zijn we wel helemaal onbekend...
We blazen het concert af en besluiten het morgen opnieuw te proberen.
Dan maar buiten op het plein voor het theater en gratis. Han sputtert
nog. Inspelen en dan niet optreden is voor hem haast onmogelijk.
De volgende dag ziet het zwart van de mensen. Het hele plein overvol!
We schatten zo'n 5000. Het wordt een heftig concert. Han kan
eindelijk zijn stoom afblazen. Mensen liggen dubbel. Weer een golf
ongeloof en enthousiasme als we ons setje Ethiopische nummers spelen.
Na afloop worden we bestormd. Mensen willen adressen uitwisselen.
Schrijven, praten, vragen. Gert-Jan probeert onze speicale
Ethiopische Ex compilatiecassette te verkopen, maar wordt bestormd,
iedereen wil tegelijkertijd. Het is onmogelijk.
Die avond eten we een van de beste injera's, met groente en vis en
drinken topklasse tej, de honingwijn. Over smaak en vitaminen sowizo
niet te klagen. De overal verkrijgbare fruit-juices zijn niet te
verslaan! Banaan smaakt zoals het bedoeld is en de avocado herinnert
in niets aan de kartonsmaak de het hier heeft.
Ethiopie heeft nog steeds het imago van honger, maar wij voelen ons
met de dag gezonder.

De volgdende stad is Gondar. We vallen midden in het Timkat feest.
Een stokoud Christelijk feest. De stad is overvol en drie dagen zijn
er kleurige processies. Waardige orthodoxe priesters lopen met
replica's van de Ark des Verbonds onder versierde parasols. Voor en
achter is het echt Afrikaans. Trommels, zingen, rondedansen en
hossen. Honderden blote jongetjes storten zich in het Bad van
Fasilidas. Het is een herdenking van de doping van Jezus in de
Jordaan. Maar voornamelijk veel keet.
Ethiopisch Christelijke feestdag of niet, natuurlijk mogen we
optreden! Echt Ethiopisch; er gaan dingen al eeuwen hetzelfde, maar
regels kunnen altijd weer anders, als je met een goed idee komt. We
vinden een plein met een verhoging, trekken 220v van de busaccu's en
opnieuw stomen er zo'n 5000 mensen toe. Drie militairen, die komen
bewaken, gaan op in de muziek. Vooraan dansende kinderen en hoe meer
wij tekeer gaan, des te mooier lijken mensen het te vinden. We gaan
af en toe onder in enorme stofwolken. Zweet, uitdroging en
kortademigheid (hoogte : 2500m), maar het blijft waanzinnig om voor
zo'n nieuwsgierig, onbevooroordeeld en zo direct reagerend publiek
muziek te maken. Na afloop zijn we er allemaal weer een beetje van
onder de indruk.

Lalibela is beroemd door zijn 12 uit de rotsen gehouwde kerken. Tot
voor kort bijna niet bereikbaar en nog steeds lijkt het verder terug
in de tijd. Girma was er ooit, in 1969, met een helicopter, met Haile
Selassie. Toen woonde er 200 mensen. Nu zo'n 10.000, maar nog steeds
is het klein, met als dorpskern typische ronde hutten met twee
verdiepingen, uniek in Afrika.
We vinden een geschikt, oplopend terrein bij de Polykliniek. Hier is
zelfs geen Ethiopische Televisie. We worden dus niet herkend, maar
het betekent ook dat mensen hier helemaal weinig van dingen buiten
Lalibela zien, laat staan zoiets kennen als Han Bennink en The
Ex...Wordt spannend!
Het publiek stroomt al snel toe, vooral omdat de electriciteit in het
dorp is uitgevallen en de soundcheck gelijk opvalt. Als
vanzelfsprekend gaan mensen heel rustig zitten wachten totdat het
begint. De kleine kinderen mogen vooraan, daarachter de ouderen en
tot honderden meters verderop, boven aan de weg zit het vol
toeschouwers. Ook zien we ouderen en bedelaars, verwonderd dit
tafereel van druk heen en weer lopende blanken en vreemde
instrumenten gadeslaan.
Als we na afloop teruglopen naar het hotel, voelen we ons haast
opgenomen in het dorp. Mensen roepen ons toe: 'Musica!' en uit
verschillen kroegjes horen we onze cassette schallen. 'State of
Shock' uit een golfplaten Tej-Bet (honingwijn kroeg). Schitterend. In
het hotel krijgen we een koffieceremonie. Bloemen op de grond, het
branden van koffie, popcorn, wierook. Girma verteld drie uur over
zar, de Ethiopische magie. Noemt geanimeerd vele voorbeelden hoe het
werkt, maar kan als Christen natuurlijk niet toegeven dat hij er in
gelooft...Wordt laat die avond.

Terug in Addis, blijken de geplande optredens weer vaag. Zodra we de
stad uit waren, gebeurde er niets meer. Als je weg bent, ben je weg.
Zodra we er weer zijn, gaat iedereen weer aan het werk. 'Je kan een
rivier graven, maar de waterstand weet je nooit' luidt een Ethiopisch
gezegde. Daar houden we het maar op. Nog twee optredens. Dan terug.
Vliegveld.
Girma komt ons uitzwaaien. Hij vond ons de beste groep die hij ooit
in 30 jaar had rondgereden. Wij vonden het de meest ongelooflijke
tournee ooit!

ingezonden door Terrie van The Ex